Ruud Lans

„Soedah, laat maar!” Dat was de zin die mijn moeder vaak zei wanneer ik haar vroeg naar haar jeugd in Indië. Pas toen ik ouder werd en me in onze familiegeschiedenis ging verdiepen, begon ik te begrijpen wat er achter die woorden kon zitten: verdriet, verlies, gemis en een gevoel van ontheemd zijn.

Mijn vader werd in 1918 geboren in Modjokerto op Java en mijn moeder in 1927 in Klaten. Mijn moeder was twee jaar oud toen ze wees werd. Nadat eerst haar moeder en kort daarna haar vader overleden, kwam zij samen met haar oudste zus en vier broers in het weeshuis van Pa van der Steur in Magelang terecht. Mijn ouders trouwden in 1952 in Sorong, in het toenmalige Nederlands Nieuw-Guinea. Mijn vader was beroepsmilitair en mijn moeder werkte als verpleegster bij de Bataafse Petroleum Maatschappij, het latere Shell. In 1953 kwamen ze met het vliegtuig naar Nederland. Eerst woonden ze in een pension in Santpoort en daarna in Bergen op Zoom.

Ik werd geboren op 6 november 1955 in Bergen op Zoom. Mijn geboortetegeltje heb ik nog steeds. Als kind was ik al erg nieuwsgierig en luisterde ik graag gesprekken van volwassenen af. Achteraf gezien begon ik toen al met het verzamelen van verhalen. In 1960 verhuisden we naar de nieuwe wijk Wielwijk in Dordrecht. Daar heb ik mijn jeugd doorgebracht. Ik herinner me het Admiraalsplein met onder andere De Gruijter, bakkerij Van Gurp, fietsenwinkel Isendoorn en de visboer. Iedere week kon ik ergens de Top 40 op papier ophalen.

Ik ging naar De Rakkertjes en de Jacob van Heemskerkschool en later naar verschillende middelbare scholen. Ik was een nogal luie leerling, totdat een leraar Nederlands mij enthousiast maakte voor Nederlandse, Duitse en Engelse literatuur. Hoewel er op school veel Indo's zaten, voelde ik me zelf niet sterk verbonden met de Indische gemeenschap. Mijn oudere broer had veel meer Indische vrienden. Hij speelde gitaar en voetbalde bij Nosvri, waar veel Indo's en Molukkers kwamen. Ik voetbalde bij andere clubs, speelde korfbal en trok vooral met „blanda's” op. Ik kwam in cafés als de Stadherberg, het Dolhuys en Bibelot en bezocht alternatieve films in Kunstmin.

Toch was het Indische altijd aanwezig. Thuis hoorde ik woorden als “Adoe seg”, “boléh” en “sombong”. Bekenden werden al snel “Oom” of „Tante” genoemd. Tijdens bijeenkomsten werd er Indisch eten uit rantangs gegeten en werden verhalen over de jeugd in Indië verteld. Maar wanneer ik mijn moeder ernaar vroeg, kwam vaak weer: “Soedah, laat maar.”

Misschien heeft juist dat zwijgen ervoor gezorgd dat ik later zelf op zoek ben gegaan naar mijn familiegeschiedenis. Ik wilde weten waar ik vandaan kwam en wat er was gebeurd. Zo spoorde ik bijvoorbeeld mijn vaders oudste broer, oom “Broerie” Max, op, van wie mijn ouders dachten dat hij al lang overleden was.

Wat het voor mij betekent om Indisch te zijn? Het blijft een zoektocht naar mijn identiteit. Ik ben opgegroeid in Nederland, maar draag ook een geschiedenis met me mee die vóór Nederland begint.

Daarom vind ik het belangrijk om nieuwsgierig te zijn naar de verhalen van Indo's. Stel geen gesloten vragen waarop alleen “ja”, “nee” of “Soedah, laat maar” kan volgen. Vraag naar jeugdherinneringen, foto's, boeken en familie. En luister. Want vaak komen de verhalen vanzelf, bijvoorbeeld tijdens een Indische rijsttafel. Juist die verhalen zorgen ervoor dat een geschiedenis niet verdwijnt.