Portret van Henri Vriesendorp

Zou deze suikerbakker Henri Vriesendorp weten dat hij een van de eersten is, wanneer hij zich bij de fotograaf meldt voor een ‘onmisbaar treffende gelijknis in ééne minuut?’ Wie de achterkant bekijkt van deze oudst bekende portretfoto van Nederland, kan zien dat hij is genomen op 26 juli 1842. Hij is vermoedelijk gemaakt door de Fransman Auvry die dan in Dordrecht verblijft, waar hij mensen voor tien gulden fotografeert in hotel Bellevue. Vriesendorp kan er ook voor naar een andere Fransman zijn gereisd, Daru die in het nieuwe Badhotel aan de Boompjes in Rotterdam zijn studio heeft opgezet en adverteert in de Rotterdamsche Courant.

Voor de familie Vriesendorp, in die tijd geen alledaagse familie, is het niet vreemd zich te laten portretteren. In het sociale en culturele leven van Dordrecht in de 19de eeuw zijn zij geziene gasten en behoren tot de lokale elite. Dit portret is de oudste foto in het bezit van de familievereniging Vriesendorp. Het Regionaal Archief Dordrecht beheert 13 daguerreotypie-portretten die de familie in 1980 in langdurig bruikleen heeft gegeven.

De daguerreotypie is een van de oudste fotografische procedés en genoemd naar zijn uitvinder, de Fransman Louis Daguerre (1787-1851). Hij maakte zijn vinding wereldkundig in januari 1839 en het nieuws bereikt Dordrecht op 18 juni. Op die dag bericht de Dordrechtsche Courant over het ‘geheim van het diorama van de heer Daguerre: Dit geheim bestaat namelijk daarin om landschappen en alle andere voorwerpen, mits door de heldere zon beschenen wordende, binnen oogenblikken in derzelven natuurlijke kleur door middel van een scheikundig toebereidsel over te brengen.’

Het werkt als volgt: de afbeelding wordt vastgelegd op een verzilverd koperplaatje. Dat plaatje wordt lichtgevoelig gemaakt met jodium-, broom- en chloordampen. Na belichting in de camera ontstaat op de plaat een latent beeld, dat zich ontwikkelt boven een kwikbad. Het kwik vormt een amalgaam met het zilver en laat zo het beeld tevoorschijn komen, dat dan gefixeerd wordt met een zoutoplossing. Het beeld verschijnt in negatief op de plaat, maar kan onder een bepaalde hoek en gereflecteerd tegen een donkere achtergrond, positief worden bekeken.

Doordat de belichting in een houten camera plaatsvindt, is het onmogelijk om van de opname meer afdrukken te maken. Dat maakt dit portret uniek. Het procedé raakt na de ontwikkeling van negatieven rond 1860 dan ook in onbruik.

Caris Bakker

Sluit het Verborgen Museum