Kraan Swartzenborch

De meeste Dordtenaren kennen het pakhuis Swartzenborch of Swartsenborgh aan de Wijnstraat en de daar gevestigde winkel met kwaliteitsmeubelen. Maar wat men meestal niet weet, is dat er tegenover aan de haven een kraan stond met die naam.

Deze aquarel uit het begin van de 16de eeuw is waarschijnlijk gemaakt om de toestand ter plekke te verduidelijken in verband met een rechts- zaak. Op de tekening zien we een kleine geplaveide kade achter de kraan. Die steekt uit in de haven en dat was mogelijk de reden voor een geschil tussen de eigenaar en de stad. Rechts is summier de Wijnbrug aangegeven. Dan volgt het hoekhuis en daarnaast de kraan, die ingebouwd lijkt in een huis, met dak en zijmuren. Dan volgen verder naar links de huizen waar zich nu een appartementencomplex en een Japans restaurant bevinden. Vele achter- en voorgevels zijn nog van hout.

Het grote rad valt meteen op. Kranen werden tot de stoomtijd door mankracht aangedreven. Kleine, gespierde mannen die als hamsters in het rad liepen brachten het hijsblok met de last in beweging. Die mannen werden kraankinderen genoemd, misschien omdat ze zo kort waren. Door de grote doorsnede van het tredrad kon de ontwikkelde kracht worden omgezet in hefvermogen. Alleen zeer zware vrachten, zoals wijnvaten en molenstenen, werden per kraan uit het schip getild. Het gewone laden en lossen van schepen deden sjouwers; via de loop- plank brachten ze lading aan boord of op de kade. Die sjouwers of kaaiwerkers heetten zakkendragers of mazelaars (sjouwers aan de Oude Maas).

Er stonden meer kranen aan de Voorstraats- en Wijnhaven. Later wordt gesproken van de Oude Haven, nadat begin 15de eeuw ook een Nieuwe Haven gegraven is. De nog bestaande Kraansteiger aan de Wijnstraat, tegenover Huis de Onbeschaamde, is de plaats waar de Grote Kraan stond. Waar nu de Botermarkt is, stond kraan De Wijngaert. In 1595 werd kraan Swartzenborch afgebroken en verbouwd tot woonhuis.

Emile Havers

Sluit het Verborgen Museum