Plattegrond van Dordrecht

Voor Dordtenaren is dit een heel bijzondere plattegrond, want hoeveel correcte plattegronden uit de middeleeuwen zijn er bekend? Het middeleeuwse Dordrecht was in 1545 – het jaar dat deze kaart weergeeft – echt een eiland. De Sint Elisabethsvloed vond 124 jaar eerder plaats en had de stad achtergelaten als een boei in het water. Ondanks het gereduceerde achterland bleef Dordrecht een bloeiende handels- stad. De Voorstraatshaven fungeerde als levensader. Het water doorkruiste de hele stad, zodat schippers hun koopwaren diep de binnenstad in konden varen. De aan weerszijden gelegen Voorstraat en Wijnstraat waren de hoofdstraten. Ze verdeelden de stad in een Landzijde ten zuiden van de Voorstraat en een Poort- zijde (genoemd naar de kant van de belangrijkste toegangspoorten) ten noorden van de Wijnstraat.

Aan de landzijde waaierden smalle steegjes uit naar de Spui- haven, die het einde van de stad markeerde. De poortzijde omvatte alle straten tussen de Wijnstraat en de rivier de Merwede en Oude Maas. Het gebied ten noorden van de Nieuwe Haven, waar tegenwoordig de Hoge Nieuwstraat, Binnen Walevest en Buiten Walevest te vinden zijn, zou later Het Nieuwe Werck gaan heten. Op deze kaart is het nog onbebouwd. Klein van oppervlak was het een drukte van belang in de stad. Het noopte het stadsbestuur vaart te maken met de drooglegging van achtergelegen land. Niet lang na het maken van deze plattegrond begon men met het inpolderen van dat achterland.
Deze plattegrond biedt een unieke kijk op het Dordrecht van de 16de eeuw. Helemaal uitzonderlijk is dat niet, bijna elke Nederlandse stad van naam heeft wel een kaart uit die tijd. Dat is te danken aan Jacob van Deventer, die gespecialiseerd was in cartografie en landmeetkunde.

Tot het midden van de 16de eeuw maakte hij al diverse nauwkeurige kaarten van steden en gewesten. Van Deventer gebruikte als een van de eersten driehoeksmeting, een wiskundige methode om afstanden te bepalen. In 1558 krijgt hij van Philips II de opdracht om alle steden van de Nederlanden in kaart te brengen. Die taak hield hem tot zijn dood in 1575 bezig en resulteerde in een omvangrijke collectie 16de-eeuwse stadsplattegronden van onschatbare waarde. Deze plattegrond van Dordrecht maakte Van Deventer in 1545, 13 jaar voor die grote opdracht. De verblijfplaats van het origineel is onbekend, maar gelukkig maakte een anonieme cartograaf ruim een eeuw later, in 1674, een kopie. Dat exemplaar is in het stadsarchief van Dordrecht bewaard gebleven.

Lisa Traarbach

Sluit het Verborgen Museum