Stadsrecht van Dordrecht

Vanwege hun Romeinse oorsprong claimen zowel Maastricht als Nijmegen de oudste stad van Nederland te zijn. De strijd om de titel ‘oudste stad van het graafschap Holland’ wordt tot de dag van vandaag gevoerd tussen Geertruidenberg en Dordrecht. Dit perkament met de stadsrechten van Dordrecht is in die discussie niet onbelangrijk, maar ook niet onomstreden.

Om te beginnen roept de datering vraagtekens op. Op een van de delen valt de maand Julio te herkennen. We hebben echter informatie uit andere bronnen nodig om er een jaartal achter te kunnen plaatsen. In een brief uit het jaar 1220 refereert graaf Willem I van Holland aan Dordrecht als huwelijksgift voor zijn nieuwe echtgenote, Maria van Brabant. Er zijn redenen om aan te nemen dat die brief en de optekening van de stedelijke voorrechten op dit perkament uit het- zelfde jaar dateren.

Door de slechte staat van het document kunnen we de volledige inhoud niet met zekerheid reconstrueren, al is in het verleden wel geprobeerd de ontbrekende stukken tekst in te vullen. Gemeentesecretaris Van den Brandeler doet rond 1860 al een geslaagde poging. Hij onderzoekt ‘eenige verschroeide stukken perkament’ en andere documenten uit de zogenaamde IJzeren Kast in het stadhuis, die nu elders op deze tentoonstelling staat. De duidelijke brandsporen zijn waarschijnlijk al ontstaan in de jaren 1330. Ook door de perkamenttekst te vergelijken met de tekst van een charter uit 1252 leren we meer over de inhoud. De teksten komen sterk overeen. Het charter bekrachtigt en hernieuwt bestaande privileges, zoals wel meer gebeurde. Het bevat een, soms bijna woordelijke, herhaling van de stadsrechten uit 1220.

Naast het verlenen van stadsrechten zijn er ook andere criteria om te bepalen wanneer een plaats als stad gezien kan worden. Maar zelfs als we de datering van de eerste stadsrechten als maatstaf nemen, hebben we het nog niet gemakkelijk. Van sommige stadsrechten ontbreekt namelijk het originele document. Is dan een verwijzing in een ander document naar de verlening van bepaalde stedelijke privileges ook voldoende? En welke voorrechten moeten er door de graaf precies verleend zijn voordat men van stadsrechten kan spreken?

Er is ook een andere manier om de strijd tussen Geertruidenberg en Dordrecht te beslissen. Al bijna 200 jaar ligt Geertruidenberg in de provincie Noord-Brabant. Dordrecht is dus in elk geval wel de oudste stad van de huidige provincies Noord- en Zuid-Holland.

Sander van Bladel

Sluit het Verborgen Museum